Cumhuriyet Halk Partisi (CHP), en düşük emekli aylığını 10.000 TL olarak belirleyen ancak asgari ücretle orantılı bir artış mekanizması getirmeyen düzenlemeyi Anayasa Mahkemesi (AYM) gündemine taşıdı. CHP Grup Başkanvekili Gökhan Günaydın tarafından yapılan başvuruyla, emekliler arasında eşitsizlik yarattığı ve sosyal devlet ilkesine aykırı olduğu iddia edilen kanun maddesinin iptali talep edildi.
Emeklilerin yaşam standartlarını derinden etkileyen bu düzenleme, 25 Ocak 2024 tarihli ve 7495 sayılı “Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun”un 42. maddesiyle 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun Geçici 10. maddesinde yapılan değişiklikten kaynaklanıyor. Bu değişiklikle, SSK ve Bağ-Kur’dan emekli olanların aylık ödemeleri 10.000 TL’ye sabitlenmiş, ancak bu tutar asgari ücret, enflasyon veya refah payı gibi ölçütlere otomatik olarak bağlanmamıştı.
CHP Neden AYM’ye Başvurdu?
CHP’nin Anayasa Mahkemesi’ne taşıdığı düzenleme, özellikle emekliler arasında büyük bir gelir adaletsizliği yarattığı gerekçesiyle eleştiriliyor. Parti, bu durumun Anayasa’nın çeşitli maddelerine ve uluslararası insan hakları sözleşmelerine aykırı olduğunu savunuyor.
Hukuki Temeller Neler?
- Eşitlik İlkesinin İhlali: Anayasa’nın 10. maddesinde yer alan “kanun önünde eşitlik” ilkesinin ihlal edildiği belirtiliyor. Farklı tarihlerde emekli olan veya farklı prim ödeme gün sayısına sahip emekliler arasında 10.000 TL’lik taban aylık nedeniyle büyük gelir farkları oluştuğu ve bunun hakkaniyete aykırı olduğu iddia ediliyor.
- Sosyal Devlet İlkesi: Anayasa’nın 2. maddesinde tanımlanan “sosyal devlet” ilkesinin gereği olarak, devletin vatandaşlarının yaşam kalitesini artırıcı ve onurlu bir yaşam sürmelerini sağlayıcı önlemler alması gerektiği vurgulanıyor. Mevcut 10.000 TL’lik aylığın günümüz ekonomik koşullarında yeterli olmadığı ve emeklileri yoksulluk sınırının altında bıraktığı savunuluyor.
- Mülkiyet Hakkı ve Çalışma Hakkı: Anayasa’nın 35. maddesindeki “mülkiyet hakkı” ve 60. maddesindeki “sosyal güvenlik hakkı”nın da ihlal edildiği belirtiliyor. Emeklilik maaşlarının, kişilerin çalışma yaşamları boyunca ödedikleri primler karşılığı elde ettikleri bir hak olduğu ve bu hakkın enflasyon karşısında eriyen sabit bir tutara bağlanmasının kabul edilemez olduğu ifade ediliyor.
- Uluslararası Sözleşmeler: Başvuruda ayrıca, İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’nin 17. maddesi ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının da ihlal edildiği dile getirildi.
Geçmişten Bugüne Emekli Aylıkları
CHP, başvurularında emekli aylıklarının tarihsel seyrine de değindi. 2008 yılına kadar en düşük emekli aylığının asgari ücrete endeksli olduğunu belirten parti, 5510 sayılı Kanun ile bu bağlantının koparıldığına dikkat çekiyor. Son yıllarda yapılan artışlar ise şu şekilde sıralanıyor:
- 2018: SSK ve Bağ-Kur emeklileri için 1.000 TL
- 2020: 1.500 TL
- Ocak 2022: 2.500 TL
- Temmuz 2022: 3.500 TL
- Ocak 2023: 5.500 TL
- Nisan 2023: 7.500 TL
- Ocak 2024: 10.000 TL
Bu artışların, enflasyon ve hayat pahalılığı karşısında yetersiz kaldığı ve emeklilerin alım gücünü koruyamadığı vurgulanıyor.
CHP’nin Çözüm Önerisi
CHP Grup Başkanvekili Gökhan Günaydın, yaptığı açıklamada, emekli aylıklarının asgari ücrete endekslenmesi gerektiğini belirtti. Günaydın, “Emeklilerimizin onurlu bir yaşam sürdürebilmesi için emekli aylıklarının asgari ücretle orantılı, insanca yaşanabilir bir seviyeye yükseltilmesi elzemdir. Bu kanun teklifini de Meclis’e sunmuş bulunmaktayız,” ifadelerini kullandı. Bu yasal düzenleme ile en düşük emekli aylığının asgari ücretin altında kalmamasının güvence altına alınması hedefleniyor.
CHP’nin Anayasa Mahkemesi’ne yaptığı bu başvuru, milyonlarca emeklinin yaşam koşullarına dair süregelen tartışmaları ve hükümetin sosyal güvenlik politikalarını yeniden mercek altına alacak önemli bir adım olarak değerlendiriliyor. AYM’nin vereceği karar, Türkiye’deki emekli maaşları sisteminin geleceği üzerinde kritik bir etkiye sahip olabilir.